Metabolizm

Osmolalność osocza: kalkulator i luka osmolalna

Wpisz sód, glukozę i mocznik z wyniku badania krwi, a kalkulator obliczy osmolalność osocza (surowicy). Jeśli laboratorium podało też osmolalność zmierzoną, kalkulator policzy lukę osmolalną. Prawidłowa osmolalność to zwykle 275-295 mOsm/kg.

Sód (Na⁺)mmol/lGlukozamg/dlMocznik (lub BUN, zgodnie z wyborem powyżej)mg/dlPolskie laboratoria podają zwykle mocznik w mg/dl, czasem w mmol/l. BUN (azot mocznikowy) spotkasz głównie na wynikach z USA.Osmolalność zmierzona (opcjonalnie)mOsm/kgTylko jeśli laboratorium zmierzyło osmolalność. Wtedy kalkulator pokaże lukę osmolalną.

Wpisz swoje dane powyżej, aby zobaczyć wynik i jego interpretację.

Osmolalność osocza: wzór

Najczęściej używany wzór (Smithline i Gardner) podwaja stężenie sodu, bo każdemu jonowi sodu towarzyszy jon o ładunku ujemnym, i dodaje glukozę oraz mocznik przeliczone na mmol/l. W jednostkach SI: 2 × Na + glukoza + mocznik. Przy wynikach w mg/dl glukozę dzieli się przez 18, a mocznik przez 6. Przykład: sód 140 mmol/l, glukoza 90 mg/dl, mocznik 30 mg/dl daje 280 + 5 + 5 = 290 mOsm/kg.

Wzór dla każdego zestawu jednostek, który przyjmuje kalkulator.
Na wyniku masz	Wzór	Przykład
Mocznik i glukoza w mg/dl	2 × Na + glukoza / 18 + mocznik / 6	2 × 140 + 90 / 18 + 30 / 6 = 290
Mocznik i glukoza w mmol/l	2 × Na + glukoza + mocznik	2 × 140 + 5 + 5 = 290
BUN i glukoza w mg/dl	2 × Na + glukoza / 18 + BUN / 2,8	2 × 140 + 90 / 18 + 14 / 2,8 = 290

Osmolalność osocza: norma

Prawidłowa osmolalność osocza wynosi 275-295 mOsm/kg, z niewielkimi różnicami między laboratoriami. Sód jest we wzorze podwojony, więc to on najbardziej wpływa na wynik: zmiana sodu o 5 mmol/l przesuwa wartość wyliczoną o 10. Glukoza i mocznik liczą się dopiero wtedy, gdy wyraźnie odbiegają od własnych norm.

Przedziały osmolalności stosowane w kalkulatorze.
Osmolalność	Przedział	Częste przyczyny
Poniżej 275 mOsm/kg	Niska	Niski sód, nadmiar wypijanej wody, SIADH, niedoczynność tarczycy
275-295 mOsm/kg	Prawidłowa	Zwykła równowaga sodu, glukozy i mocznika
Powyżej 295 mOsm/kg	Wysoka	Odwodnienie, wysoka glukoza, wysoki sód, gromadzenie mocznika, moczówka prosta

Luka osmolalna

Luka osmolalna to osmolalność zmierzona minus wyliczona. Wartość powyżej 10 to próg najczęściej stosowany do podejrzenia, że we krwi jest coś, czego wzór nie liczy. W badaniu pacjentów diagnozowanych w kierunku zatrucia metanolem lub glikolem luka powyżej 10 wychwyciła większość osób wymagających leczenia, ale wskazała też wiele osób, które go nie potrzebowały, często z powodu zwykłego alkoholu. Lekarze odczytują ją więc razem z luką anionową i stanem pacjenta.

Osmolalność a osmolarność

Osmolalność liczy cząsteczki rozpuszczone w kilogramie wody, osmolarność w litrze roztworu. Laboratoria mierzą osmolalność. Wzór formalnie daje osmolarność, ale we krwi obie wartości są na tyle bliskie, że w praktyce porównuje się je bezpośrednio.

Najczęstsze pytania

Jak obliczyć osmolalność osocza?

Pomnóż sód przez 2 i dodaj glukozę oraz mocznik w mmol/l. Jeśli masz wyniki w mg/dl, podziel glukozę przez 18, a mocznik przez 6. Dla sodu 140, glukozy 90 mg/dl i mocznika 30 mg/dl wychodzi 290 mOsm/kg.

Jaka jest norma osmolalności osocza?

Zwykle 275-295 mOsm/kg. Laboratoria podają nieco różne zakresy, więc porównaj wynik z normą wydrukowaną na swoim wyniku.

Czym różni się osmolalność od osmolarności?

Osmolalność odnosi się do kilograma wody, osmolarność do litra roztworu. Laboratorium mierzy osmolalność, a wzór daje wartość bliską osmolarności. We krwi różnica jest niewielka.

Co oznacza podwyższona luka osmolalna?

Luka powyżej 10 sugeruje we krwi substancję, której wzór nie uwzględnia. Jedną z przyczyn jest zwykły alkohol (etanol). Podnoszą ją też metanol i glikol etylenowy, dlatego lekarze liczą ją przy podejrzeniu zatrucia.

Czy mocznik to to samo co BUN?

Opisują tę samą substancję. BUN (azot mocznikowy) liczy tylko azot, więc w mg/dl jest nieco ponad dwa razy mniejszy od mocznika. W mmol/l obie liczby są takie same. Kalkulator przelicza każdą z tych wartości.