AIS (Ateńska Skala Bezsenności): wypełnij, policz, zrozum wynik

Ateńska Skala Bezsenności (AIS) to krótki, 8-pozycyjny kwestionariusz samoopisowy mierzący nasilenie problemów ze snem w ostatnim miesiącu. Skalę opracował Soldatos ze współpracownikami w Atenach i zwalidował ją wobec kryteriów nieorganicznej bezsenności z ICD-10. Wypełnienie zajmuje około 3 minut, wynik mieści się w zakresie 0–24, a próg pozytywnego przesiewu to 6 punktów (czułość 93%, swoistość 85% wobec rozpoznania klinicznego). AIS to narzędzie przesiewowe, a nie diagnoza konkretnego zaburzenia snu — wynik warto omówić z klinicystą.

Jak punktuje się AIS: osiem pozycji, od 0 do 24

Ateńską Skalę Bezsenności opracowali Constantin Soldatos, Dimitrios Dikeos i Thomas Paparrigopoulos, a wyniki opublikowali w 2000 roku w Journal of Psychosomatic Research. Jej cechą wyróżniającą jest zakotwiczenie: pozycje odpowiadają wprost kryteriom diagnostycznym bezsenności według ICD-10, a nie ogólnemu pojęciu złego snu. To właśnie odróżnia ją od większości kwestionariuszy dotyczących snu.

Każdą z ośmiu pozycji ocenia się od 0 do 3, gdzie 0 oznacza brak problemu, a 3 jego najcięższą postać. Wynik to zwykła suma, w zakresie od 0 do 24. Okno czasowe to ostatni miesiąc.

Jedna instrukcja bywa przeoczana, a zmienia wynik: pozycję punktuje się powyżej zera tylko wtedy, gdy problem występował co najmniej trzy razy w tygodniu w ciągu tego miesiąca. Ten próg częstotliwości nie jest przypadkowy. To kryterium B z ICD-10 i właśnie ono sprawia, że skala nie liczy kilku gorszych nocy jako bezsenności.

Osiem obszarów

Pierwsze pięć pozycji dotyczy samej nocy, a trzy ostatnie tego, ile ta noc kosztowała Cię następnego dnia. Ten podział jest zamierzony: bezsenność definiują następstwa dzienne, a nie liczba przespanych godzin.

Przedziały wyników

Najczęściej przywoływanym progiem jest 6 lub więcej. Soldatos i współpracownicy podali w 2003 roku, że przy tym progu AIS osiąga czułość 93% i swoistość 85% wobec kryteriów bezsenności według ICD-10, przy współczynniku alfa Cronbacha około 0,89.

Wersja skrócona AIS-5

Istnieje wersja pięciopozycyjna, obejmująca wyłącznie komponent nocny. Stosuje się ją tam, gdzie nawet osiem pozycji to za dużo, zwykle do szybkiego przesiewu w podstawowej opiece zdrowotnej. Tutaj używana jest wersja ośmiopozycyjna, ponieważ to pozycje dzienne odróżniają bezsenność od po prostu krótkiego snu.

Co oznacza wynik dodatni: objaw to nie zaburzenie

Wynik AIS opisuje subiektywne nasilenie w odniesieniu do kryteriów ICD-10. Nie jest rozpoznaniem, a najważniejsze rozróżnienie przebiega między bezsennością jako objawem a bezsennością jako zaburzeniem.

Bezsenność jako objaw jest czymś zwyczajnym. Trudny okres w pracy, zmiana strefy czasowej, ból po urazie albo infekcja potrafią rozbić sen, który wraca do normy, gdy przyczyna ustępuje. Większość ludzi doświadcza tego wielokrotnie w ciągu życia i nie potrzebuje niczego poza czasem.

Zaburzenie bezsenności ma formalne kryteria w DSM-5 i ICSD-3, a podwyższony wynik AIS sam w sobie ich nie spełnia:

• Trudność z zaśnięciem, z utrzymaniem snu albo przedwczesne wybudzenie bez możliwości ponownego zaśnięcia.
• Występowanie co najmniej trzy noce w tygodniu.
• Utrzymywanie się przez co najmniej trzy miesiące.
• Powodowanie istotnego cierpienia lub pogorszenia funkcjonowania.
• Występowanie mimo odpowiedniej możliwości snu.
• Brak lepszego wyjaśnienia innym zaburzeniem snu, chorobą somatyczną, lekiem lub używaniem substancji.

Ostatniego warunku kwestionariusz nie jest w stanie sprawdzić i właśnie dlatego wysoki wynik jest punktem wyjścia, a nie wnioskiem.

Co robi lekarz w następnej kolejności

Wysoki wynik AIS prowadzi zwykle do szczegółowego wywiadu dotyczącego snu: ile czasu zajmuje Ci zaśnięcie, jak często i na jak długo się budzisz, o której zwykle kładziesz się i wstajesz oraz co robisz, kiedy nie możesz zasnąć. Praktycznym standardem opisu wzorca jest dzienniczek snu prowadzony przez jeden do dwóch tygodni, ponieważ pamięć retrospektywna bywa zawodna dokładnie w tym kierunku, w którym zniekształca ją bezsenność.

Stany, które trzeba najpierw wykluczyć

Kilka zaburzeń snu wygląda jak bezsenność, a wymaga zupełnie innego leczenia. Ich przeoczenie jest najpoważniejszym błędem na tym etapie.

• Obturacyjny bezdech senny. Przerwy w oddychaniu rozbijają noc. Wskazówki to głośne chrapanie, zaobserwowane bezdechy, nadmierna senność dzienna i oporne na leczenie nadciśnienie. Ocenia się go badaniem snu, w pracowni albo w domu.
• Zespół niespokojnych nóg. Nieprzyjemne uczucie w nogach z przymusem poruszania nimi, nasilone w spoczynku i przy zasypianiu, ustępujące po ruchu. Wiąże się z niskimi zapasami żelaza, dlatego często sprawdza się ferrytynę.
• Zaburzenia rytmu okołodobowego. Problemem nie jest niemożność snu, tylko przesunięcie zegara biologicznego: faza opóźniona u nastolatków i młodych dorosłych, faza przyspieszona u osób starszych. Praca zmianowa i jet lag należą tutaj, a nie do bezsenności.
• Narkolepsja oraz parasomnie (somnambulizm, lęki nocne, zaburzenie zachowania w fazie REM).

Choroby współistniejące warte sprawdzenia

Około połowa osób z przewlekłą bezsennością ma także depresję, a zależność działa w obie strony. Pozycja 3 kwestionariusza PHQ-9 pyta o sen, więc wypełnienie obu narzędzi daje pełniejszy obraz niż każde z osobna: AIS mierzy nasilenie bezsenności, PHQ-9 mierzy depresję.

Lęk działa przez ruminacje i nocne pobudzenie poznawcze. Ból przewlekły rozbija sen mechanicznie. Nadczynność tarczycy może objawiać się bezsennością z kołataniem serca i nocnymi potami, dlatego czasem sprawdza się TSH. Menopauza, POChP, refluks i niewydolność serca mają dobrze opisane komponenty nocne.

Ograniczenia i to, czego AIS nie widzi

• Nie mierzy obiektywnej architektury snu. Stadia snu, wydajność i rzeczywista latencja wymagają polisomnografii lub aktygrafii.
• Nie rozpoznaje zaburzenia bezsenności i nie odróżnia bezsenności pierwotnej od wtórnej.
• Nie wyklucza bezdechu, zespołu niespokojnych nóg, zaburzeń rytmu okołodobowego, narkolepsji ani parasomnii.
• Nie ocenia hipersomnii, w której główną skargą jest nadmierna senność dzienna.

Kilka rzeczy przesuwa wynik, nie zmieniając stanu, który ma opisywać. Ostry stres i niedawne wydarzenia życiowe chwilowo go podnoszą. Leki pobudzające, glikokortykosteroidy, leki rozszerzające oskrzela, beta-blokery i SSRI mogą wywołać bezsenność polekową. Kofeina, nikotyna i alkohol przed snem pogarszają jego jakość, nawet gdy skracają czas zasypiania. Zniekształcenie samoopisu jest dobrze udokumentowane i ma kierunek: osoby z bezsennością zwykle przeceniają czas leżenia bezsennie i niedoceniają czasu, który przespały.

Kiedy porozmawiać z lekarzem

Rozważ wizytę, jeśli Twój wynik to 6 lub więcej, jeśli trudności trwają dłużej niż trzy miesiące albo jeśli widzisz realny koszt w ciągu dnia: zmęczenie, gorszą koncentrację, drażliwość albo sytuacje niebezpieczne za kierownicą.

Działaj szybciej, jeśli występuje głośne chrapanie, zaobserwowane bezdechy, niepokój nóg przy zasypianiu albo silna senność dzienna. To wskazuje na pierwotne zaburzenie snu i zwykle wymaga badania snu, a nie leczenia bezsenności.

Jeśli trudnościom ze snem towarzyszy utrzymujący się obniżony nastrój albo wyraźny lęk, wypełnienie także PHQ-9 da lekarzowi więcej materiału.

Jeśli jesteś w kryzysie

Jeśli masz myśli samobójcze albo myśli o zrobieniu sobie krzywdy, nie czekaj na wizytę. Telefon Zaufania dla Dorosłych: 116 123. Centrum Wsparcia dla Osób w Stanie Kryzysu Psychicznego: 800 70 2222 (całodobowo, bezpłatnie). Numer alarmowy: 112.

Leczenie pierwszego wyboru

Zarówno American Academy of Sleep Medicine, jak i NICE zalecają terapię poznawczo-behawioralną bezsenności (CBT-I) jako leczenie pierwszego wyboru w bezsenności przewlekłej, przed farmakoterapią. W dłuższej perspektywie jest skuteczniejsza od leków nasennych i nie niesie ryzyka tolerancji ani uzależnienia.

Ta strona nie podaje dawek żadnego leku nasennego, nie formułuje zaleceń dotyczących konopi ani kannabidiolu i nie instruuje, jak samodzielnie odstawić lek nasenny, co wiąże się z realnym ryzykiem bezsenności z odbicia. To rozmowy do przeprowadzenia z osobą, która lek przepisuje.

Najczęstsze pytania

Czym jest Ateńska Skala Bezsenności?

To ośmiopozycyjny kwestionariusz samoopisowy mierzący nasilenie bezsenności, opracowany przez Soldatosa, Dikeosa i Paparrigopoulosa i opublikowany w 2000 roku. Jego pozycje odpowiadają kryteriom diagnostycznym bezsenności według ICD-10, co jest rzadkością wśród kwestionariuszy dotyczących snu i stanowi główny powód jego stosowania w poradniach snu i w badaniach.

Jak punktuje się AIS i jaki wynik jest prawidłowy?

Każdą z ośmiu pozycji punktuje się od 0 do 3, co daje sumę od 0 do 24 za ostatni miesiąc. Wynik poniżej 6 jest poniżej progu przesiewowego. 6 lub więcej to zwalidowany próg wyniku dodatniego, a 10 lub więcej wskazuje na obraz cięższy.

Czy wysoki wynik AIS oznacza, że mam zaburzenie bezsenności?

Nie. Oznacza, że nasilenie bezsenności mieści się w zakresie uzasadniającym rzetelną diagnostykę. Zaburzenie bezsenności wymaga objawów przez co najmniej trzy noce w tygodniu przez co najmniej trzy miesiące, z następstwami dziennymi, mimo odpowiedniej możliwości snu i po wykluczeniu innych zaburzeń snu. Żadnego z tych warunków kwestionariusz nie jest w stanie ustalić.

Czym AIS różni się od ISI i PSQI?

Wszystkie trzy mierzą sen, ale inaczej. AIS jest zakotwiczona w kryteriach ICD-10. Insomnia Severity Index mierzy odczuwane nasilenie i jest najczęstszą miarą wyniku w badaniach nad bezsennością. Pittsburgh Sleep Quality Index jest szerszy i dłuższy, obejmuje jakość snu w ogóle, a nie samą bezsenność. ISI i PSQI są narzędziami licencjonowanymi i nie są tutaj udostępnione jako testy; AIS jest bezpłatna w użyciu i dlatego to ją możesz wypełnić na tej stronie.

Ostatnia weryfikacja: 2026-08-29